Türk Edebiyatı Ders Notları AYT-YKS

Türk Edebiyatı Ders Notları AYT-YKS

ANADOLU’DA GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI

       Toplumsal Ortam ve Edebiyat

Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’ya hızla yayılan Türk boyları içinde en etkili olanlar Oğuzlardır. Bu nedenle Türklerin Anadolu’da oluşturdukları dilin edebiyatı Oğuzca olmuştur.(Oğuz lehçesi, İran bölgesinde ve Anadolu’da Azerice ve Eski Anadolu Türkçesi olarak iki ana kola ayrılmıştır).

       İslamiyet’le birlikte başlayan din ve kültür değişimi dilde de kendisini göstermiş, Anadolu’da da bili dili Arapça, sana dili Farsça olmuştur.(Selçuklu Devleti’nin resmi dili Farsçadır).Yazıda

Çağatay Edebiyatı Nedir

13.Yüzyılda doğudan gelen Moğol akınları sonucu, Karahanlıların egemen olduğu Horasan- Maveraünnehir bölgesinde Çağatay Devleti kurulur. Bölgede Moğolca, Türkçenin etkisine girer ve Çağatayca konuşulmaya başlanır. Çağatay Devleti’nin egemenliğini sürdürdüğü dönemde yazılan eserlerde Çağatay lehçesi kullanılmıştır. Çağatayca yazan en ünlü sanatçılar, Ali Şir Nevai, Babür Şah ve Ebul Gazi Bahadır Han’dır.

ALİ ŞİR NEVAİ:15. Yüzyıl devlet adamı ve divan şairi, Türkçeyi Farsça ile karşılaştıran ve anlam olanakları açısından Türkçenin üstünlüğünü savunan “Muhakemetü’l-Lügateyn” adlı eseri büyük bir dil ve edebiyat ürünüdür. Türkçe’nin ilk “karşılaştırmalı dilbilgisi kitabı” sayılan bu eserde yazar, Farsça şiir yazan

İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı ( 11. Yy. – 19. Yy.)

Toplumsal Ortam ve Edebiyat

       Eski Türklerin İslamiyet’le ilk karşılaşmaları 751’deki Talas Savaşı ile olmuştur. Bu savaşta kimi Türk boyları Çinlilere karşı Arapların yanında yer almışlardır. Ancak iki kültürün bu ilk karşılaşması Türklerin İslamlaşmasını sağlamamış, uzun bir tanışma süreci yaşanmıştır. Halifeliğin, baskıcı ve Arap milliyetçisi Emevilerden hoşgörü ve ümmetçi Abbasilere geçmesi, Türklerin İslamiyet’e daha yakın durmasını sağlamıştır.

         940’ta Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han, İslamiyeti

Göktürk Yazıtlarının Özellikleri

         1.Türk tarihi, kültürü ve edebiyatının anıtsal değerde ilk yazılı ürünlerdir.

  1. Ulusal bir anlayışın ürünleridir. Yabancı kültür etkisi yoktur.
  2. Kısa cümleli, yalın, akıcı bir anlatım söz konusudur. Yabancı sözcük yok denecek kadar azdır. Türkçe düzyazının temeli sayılırlar. ( Yazıların bir bölümü ise Çincedir).
  3. Anı – söylev niteliği taşır. Türk kağanlarının yaptığı işler, toplumlarına yönelik

Yazılı Edebiyat (8. Yüzyıl – 11.Yüzyıl)

Türklerin bilinen ilk yazılı edebiyat ürünleri, 8. Yüzyılda Orhun Vadisi’ne üç Türk büyüğü adına dikilen anıtsal taşlardır. İlk kez İranlı tarihçi Cüveyni’nin Cihangüşa adlı kitabında sözü edilen bu yapıtlara Göktürk Yazıtları (Orhun Yazıtları, Orhun Abideleri…) denmektedir. Yazıtlar, eski Türklerdeki “BALBAL” (mezar taşı) geleneğinin ürünüdür.8.yüzyıldan sonraki dönemlerde türlü etkenler sonucu devrilerek toprak altında kaybolan yazıtlar, 1721’de Orta Asya’da Sibirya

Sözlü Edebiyat (… - 8.YÜZYIL)      

   Toplumsal Ortam Ve Edebiyat

   Eski Türkler göçebe bir yaşam biçimine sahiptir. İlkel tarım ve hayvancılığa dayalı, değişik coğrafyalara açılan hareketli bir yaşam biçimleri vardır. Totemist - Şamanist inanç sisteminin egemen olduğu bir yaşam biçimi, sosyal düzen olarak köy-kabile-aşiret örgütlenmesiyle sürdürülmüş; uzun süre göçebeliğin çemberi kırılıp yerleşik hayata geçilememiştir. Eski Türklerin yaşamı, zorlu doğa koşulları ve sürekli savaşlarla biçimlenmiştir.(Bu koşullar, destan çağını işaret eder.)

       Göçebelik; Türklerin aynı topraklarda yaşayıp